Jak zmienia się bilansowanie energii z fotowoltaiki w nowym roku

Jak zmienia się bilansowanie energii z fotowoltaiki w nowym roku? Od kwietnia 2022 r. w Polsce obowiązuje nowy system rozliczeń energii elektrycznej dla prosumentów – net-billing, który zastąpił dotychczasowy model net-meteringu. Wprowadzenie net-billingu wraz z bilansowaniem godzinowym od lipca 2024 r. radykalnie zmienia sposób rozliczania energii z instalacji fotowoltaicznych, wpływając na ekonomię inwestycji i strategie użytkowników. Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zmiany oraz mechanizmy działania nowego systemu.

Na czym polega net-billing i czym różni się od net-meteringu?

System net-billing to obecny model rozliczeń dla nowych instalacji fotowoltaicznych, które od 1 kwietnia 2022 r. są nim objęte. Różni się on fundamentalnie od starego systemu net-meteringu, który był oparty na zasadzie opustów i stosowany dla instalacji wcześniejszych. W net-meteringu prosument oddawał do sieci nadwyżki energii, które mógł później odebrać w takiej samej ilości, ale bez rozliczenia wartości pieniężnej. W net-billingu natomiast energia sprzedawana jest do sieci po aktualnej cenie rynkowej, a energia kupowana z sieci – po cenie rynkowej obowiązującej w chwili poboru[1][2][3][4].

W praktyce oznacza to, że bilans energii nie jest już wyłącznie ilościowy, lecz przede wszystkim wartościowy. Prosument sprzedaje nadwyżki energii, kiedy produkcja przekracza zużycie, a kupuje prąd wtedy, gdy produkcja z instalacji PV jest niewystarczająca. Taki mechanizm wymaga precyzyjnego pomiaru – do tego służy licznik dwukierunkowy i zaawansowany system monitoringu[5][4].

Jak działa bilansowanie godzinowe, które obowiązuje od 2024 roku?

Od lipca 2024 r. wprowadzono bilansowanie godzinowe, które jest kolejnym etapem ewolucji systemu rozliczeń energii fotowoltaicznej. Polega ono na tym, że wycena energii oddanej do sieci zależy od ceny energii w konkretnej godzinie w ciągu dnia, a nie od uśrednionej ceny za cały okres rozliczeniowy[6][4].

Dzięki bilansowaniu godzinowemu zyskują osoby, które produkują energię w momentach szczytowego zapotrzebowania, ponieważ wtedy cena energii jest zwykle wyższa. Przeciwnie, energia oddawana do sieci w godzinach niższych cen ma mniejszą wartość rozliczeniową. Ten system zwiększa znaczenie precyzyjnego dopasowania profilu zużycia do produkcji oraz zwiększa stopień autokonsumpcji, czyli wykorzystania energii produkowanej bezpośrednio na własne potrzeby, co eliminuje konieczność sprzedaży energii w niekorzystnym cenowo momencie[6][4].

Jaki wpływ mają współczynniki bilansowania na rozliczenia energii?

W systemie net-billingu zastosowano współczynniki bilansowania określające, ile energii elektrycznej podlega rozliczeniu względem energii oddanej do sieci. W przypadku instalacji o mocy do 10 kWp współczynnik wynosi 0,8, czyli za 1 kWh oddaną do sieci można odebrać tylko 0,8 kWh. W instalacjach o mocy od 10 do 50 kWp współczynnik spada do wartości 0,7[2].

Oznacza to, że rozliczenie ilościowe jest mniej korzystne niż w starym systemie opustów, co dodatkowo podkreśla, jak ważna jest autokonsumpcja i wykorzystanie energii w miejscu jej produkcji. Mniejsza ilość energii do odebrania z sieci skutkuje także koniecznością większego zakupu energii, jeżeli produkcja własna nie pokrywa zapotrzebowania w czasie rzeczywistym[2][7].

Dlaczego autokonsumpcja jest kluczowa w nowym systemie rozliczeń?

Autokonsumpcja oznacza zużycie energii wyprodukowanej przez instalację fotowoltaiczną bezpośrednio na własne cele, bez wprowadzania jej do sieci. W nowym systemie net-billingu, a szczególnie przy bilansowaniu godzinowym, wysoki poziom autokonsumpcji jest najważniejszym czynnikiem zwiększającym opłacalność inwestycji[7][5].

W sytuacji, gdy użytkownik obywa się bez sprzedaży energii lub sprzedaje jej mniej, unika narażenia się na rozliczenia po niższej wartości rynkowej energii oddanej do sieci. Z kolei energia zużyta na miejscu eliminuje konieczność jej zakupu po aktualnych cenach monopolowego sprzedawcy, które często są wyższe niż ceny sprzedaży do sieci w godzinach niskiego zapotrzebowania[7][5].

Jakie elementy techniczne i proceduralne mają istotne znaczenie dla bilansowania energii?

Konieczność instalacji licznika dwukierunkowego i zaawansowanego systemu monitoringu jest podstawą prawidłowego rozliczenia energii. Licznik pokazuje, ile energii zostało pobrane z sieci i ile zostało do niej przekazane. Monitoring pozwala z kolei dokładnie analizować produkcję, autokonsumpcję, oddane nadwyżki oraz pobór ze sieci. Bez tych danych trudno ocenić efektywność i ekonomię instalacji[5][4].

Dodatkowo istotne są parametry instalacji fotowoltaicznej takie jak jakość paneli, stopień zacienienia, straty techniczne oraz naturalna degradacja systemu, które mogą generować straty energii rzędu 2–5% rocznie, wpływając na ostateczne rozliczenia i bilans ekonomiczny inwestycji[5].

Jakie prognozy dla bilansowania energii obowiązują w najbliższych latach?

Aktualny system net-billingu z bilansowaniem godzinowym jest planowany jako stabilny i utrwalony model rozliczeń w Polsce do 2026 r. oraz prawdopodobnie na wiele kolejnych lat, bez planów powrotu do poprzedniego systemu net-meteringu[6].

Od 2026 r. rozliczenia będą jeszcze bardziej oparte na rzeczywistych cenach rynkowych i realnym czasie produkcji oraz zużycia, co zwiększy znaczenie efektywnego zarządzania zużyciem energii i dystrybucją w gospodarstwach domowych. Również w perspektywie pojawi się potencjalne rozwijanie magazynowania energii, choć obecne rozwiązania wskazują, że bez niego można stracić nawet do 75% wartości produkcji[3].