Tlenek węgla

O tlenku węgla, tzw. potoczenie czadzie mówi się i przypomina co roku, zwłaszcza gdy na zewnątrz spada temperatura i zachodzi potrzeba dogrzewania domów, mieszkań, garaży, warsztatów  czy innych pomieszczeń. I co roku docierają przykre informacje o kolejnych zatruciach. Dlatego myślę iż warto po raz kolejny o tym mówić, pisać i informować, aby wszystkie osoby korzystające z rożnych form ogrzewania były bezpieczne. Poniżej znajduje się spora garść takich informacji, warto się z nimi zapoznać i zapamiętać na całe życie czym jest tlenek węgla, jak należy się chronić i jak postępować w chwili zagrożenia życia swojego, czy osób trzecich.

TLENEK WĘGLA (CO), potocznie zwany czadem jest bezbarwnym, bezwonnym, bezsmakowym i silnie trującym gazem.

  • Wzór: CO
  • Masa molowa: 28,01 g/mol
  • Nazwa wg IUPAC: Carbon monoxide
  • Gęstość: 1,14 kg/m³
  • Temperatura wrzenia: -191,5 °C
  • Temperatura topnienia: – 205 °C

TELEFONY ALARMOWE : 112 – ogólny nr alarmowy ; 999 – Pogotowie ratunkowe ; 998 – Straż pożarna ; 997 – Policja

Tlenek węgla powstaje w skutek niepełnego spalania (przy niedostatecznym dopływie tlenu) substancji organicznych i nieorganicznych. W warunkach domowych powstawanie tlenku węgla jest ubocznym efektem niepełnego spalania węgla, ropy, drewna, gazu, oleju, benzyny, nafty, propanu i innych paliw stałych i płynnych. Natomiast w warunkach naturalnych źródłami tlenku węgla są erupcje wulkanów oraz pożary roślin. w których temperatura oscyluje w okolicach 1000°C.

W warunkach laboratoryjnych czad jest nieco lżejszy od powietrza – czyli mieszaniny azotu, tlenu, dwutlenku węgla i innych gazów. Gęstość suchego powietrza w temperaturze 0°C to 1,293 kg/m³, a tlenku węgla 1,250 kg/m³. W warunkach domowych to tlenek węgla jest jednak cięższy – powietrze o średniej temperaturze 20°C i wilgotności 60% ma gęstość około 1,206 kg/m³, co powoduje, że wraz z dwutlenkiem węgla CO2 i innymi ubocznymi produktami spalania, gromadzą się w dolnych partiach pomieszczeń (przy podłodze).

Dlatego też tlenek węgla jest bardzo niebezpieczny (jest niewykrywalny) nazywany jest potocznie cichym zabójcą.

Tlenek węgla wchłaniany przez drogi oddechowe przedostaje się do płuc, powodując szybkie wiązanie z hemoglobiną. Powstały w organizmie związek, zwany karboksyhemoglobiną lub hemoglobiną tlenkowęglową (HbCO), jest niezdolny do przenoszenie tlenu z płuc do wszystkich komórek organizmu. Prowadzi to do zaburzenia procesu oddychania, co wiąże się z niedotlenieniem całego organizmu. Największe uszkodzenia spowodowane niedotlenieniem powstają w ośrodkowym układzie nerwowym. Zdolność wiązania się tlenku węgla z hemoglobiną jest około 270 razy większa niż samym tlenem, już niska koncentracja tlenku węgla w powietrzu może stanowić istotne zagrożenie dla człowieka.

Aby uniknąć zaczadzenia należy stosować się do podstawowych zasad bezpieczeństwa :

    • Podstawową przyczyną zatruć jest niepełne spalanie, do którego może dojść np. gdy zbyt szczelnie zamknięte są okna, brak jest właściwej wentylacji. Powoduje to powstawanie tlenku węgla i utrudnia jego odpływ. tyle spalin wypłynie na zewnątrz , ile świeżego powietrzna napłynie do pomieszczenia. Przede wszystkim należy więc zapewnić możliwość stałego dopływu świeżego powietrza do paleniska – pieca gazowego, kuchenki gazowej, kuchni węglowej lub pieca. – oraz swobodny odpływ spalin. Dlatego należy regularnie sprawdzać prawidłowość działania urządzeń mogących być źródłem tlenku węgla, szczelność wewnętrznych instalacji gazowych, przewodów kominowych i wentylacyjnych oraz kanałów nawiewnych.
    • Nie wolno zasłaniać kratek wentylacyjnych i otworów nawiewnych oraz regularnie sprawdzać ciąg powietrza. Najlepszym sposobem na test jest przyłożenie kartki papieru do kratki, jeżeli kartka przywrze do otworu wentylacyjnego znaczy to, że ciąg powietrza jest prawidłowy, a z instalacją jest wszystko w porządku
    • Szczelnie pozamykane okna, często jeszcze dodatkowo uszczelniane, brak otworów wentylacyjnych w drzwiach łazienkowych, sprawiają iż w naszych mieszkaniach nie możemy czuć się bezpieczni, również w nie wietrzonych pomieszczeniach bardzo łatwo może dojść do tragedii ; mieszkanie doskonale szczelne nie oddycha – brak dostępu tlenu może doprowadzić do tragedii
    • Należy dokonywać okresowych przeglądów wentylacji i przewodów kominowych. Przeglądu takiego powinna przeprowadzić osoba wykwalifikowana, posiadająca doświadczenie, która w przypadku konieczności uszczelni lub udrożni niesprawną instalację Gdy używasz węgla i drewna, należy to robić nie rzadziej, niż raz na 3 miesiące. Gdy używasz gazu ziemnego czy oleju opałowego, nie rzadziej niż raz na pół roku.
    • Urządzenia grzewcze powinny być użytkowana zgodnie z zaleceniami producenta. Należy też dokonywać regularnych przeglądów tych urządzeń, które także powinna wykonać osoba z odpowiednimi uprawnieniami
    • Jeżeli w łazience zainstalowany jest piecyk gazowy lub gazowy podgrzewacz wody, konieczne jest przestrzeganie zasady, aby podczas kąpieli nie włączać wentylatorów w innych pomieszczeniach, ponieważ w znacznym stopniu przyczyniają się one do osłabienia ciągu powietrza
    • Często wietrzyć pomieszczenie, w którym odbywa się proces spalania (kuchnie, łazienki wyposażone w termy gazowe), a najlepiej zapewnić nawet niewielkie rozszczelnienie okien
    • W przypadku wymiany okien na nowe, sprawdzić poprawność działania wentylacji, ponieważ nowe okna są najczęściej o wiele bardziej szczelne w stosunku do wcześniej stosowanych w budynku i mogą pogarszać wentylację
    • Nie spalać węgle drzewnego w domu, garażu, na zamkniętej werandzie, itp. jeżeli pomieszczenia te nie mają odpowiedniej wentylacji
    • Nie dokonuj samowolnych przeróbek i podłączen do przewodów kominowych
    • Dbaj o środowisko i o swoje urządzenia, nie spalaj śmieci, plastiku, starych mebli, ubrań, itp.
    • Bezpośrednio po wprowadzeniu samochodu do garażu wyłącz silnik, mimo iż brama garażowa jest otwarta
    • Zainstaluj czujniki tlenku węgla we wszystkich pomieszczeniach narażonych na pierwszy kontakt z czadem, dobrym nawykiem jest montaż takich czujników również w sypialni.

Czujnik tlenku węgla

Należy pamiętać, że tylko urządzenie wysokiej jakości zapewni bezpieczeństwo o najwyższym poziomie. Warto jest wyposażyć dom w detektor tlenku węgla, gdyż sami nie jesteśmy w stanie wychwycić zagrożenia. Takie urządzenie, które jest proste w obsłudze, wyposażone w specjalny sensor elektrochemiczny wykrywa tlenek węgla. Aby mieć pewność, że kupujemy czujnik, który ostrzeże nas w odpowiednim momencie, należy wybrać urządzenie, które jest certyfikowane na zgodność z normą EN50291-1:2010 (Podstawowa norma europejska określająca ogólne warunki, jakie muszą spełnić domowe czujnik tlenku węgla). Norma EN50291-2:2010 (drugi podpunkt normy, który dopuszcza do montażu czujnik czadu w specyficznych warunkach, takich jak: przyczepy kempingowe, kampery czy jachty. Czujnik posiadające certyfikat zgodności z tą normą muszą być również odporne np. na upadek z wysokości 1,5m na twardą posadzkę. Opinia Techniczna CNBOP – to jedyny wiarygodny polski dokument potwierdzający spełnianie najwyższych standardów bezpieczeństwa dla domowych czujników tlenku węgla. Wybierając produkty, które spełniają wszystkie powyższe normy, mamy pewność, że czujnik ostrzeże nas dużo wcześniej, niż tlenek węgla zacznie negatywnie oddziaływać na nasz organizm. Decydując się na zakup czujnika tlenku węgla nie należy sugerować się wyłącznie ceną.

Przed montażem czujnika należy bezwzględnie zapoznać się z instrukcją obsługi i montażu urządzenia. Czujnik czadu można zamontować na kilka sposobów. Najbardziej popularny to montaż naścienny – czujnik wówczas montujemy za pomocą dostarczonych kołków montażowych do ściany na wysokości 150-160 cm od podłogi, w miejscu widocznym. nie zasłoniętym meblami, zasłonami, innymi przedmiotami, które mogą zakłócić ruch powietrza w miejscu montażu. Czujnik powinien być zamontowany nie bliżej jak 150 cm od potencjalnego źródła tlenku węgla. Niektóre czujniki mogą również służyć jako urządzenia przenośne, które można postawić np. na szafce czy przy łóżku.

Przy wyborze miejsca montażu należy uwzględnić ilość oraz rozmieszczenie urządzeń grzewczych oraz słyszalność alarmu we wszystkich sypialniach. W dużych mieszkaniach, domach lub w przypadku kilku potencjalnych źródeł tlenku węgla zaleca się montaż kilku czujników, co najmniej po jednym na każdej kondygnacji.

Użytkowanie piecyków gazowych

Aby zapobiec powstawaniu tlenku węgla i jego przenikaniu do mieszkań, spełniając cztery podstawowe warunki bezpiecznego użytkowania spalających gaz.

  1. Prawidłowa instalacja :

Instalacji lub wymiany piecyka gazowego może dokonać jednynie uprawniony specjalista, zgodnie z instrukcją producenta. Wykonywanie prac instalacyjnych i regulacyjnych przez osobę nieuprawnioną może stworzyć zagrożenie dla zdrowia i zycia mieszkańców. Takie same wymagania, co do prac instalacyjnych i regulacyjnych dotyczą kuchanek gazowych, Kuchenka powinna znajdować się jak najbliżej wywiewnej kratki wentylacyjnej, a stanowiska pracy powinny być usytuowane między oknem a kuchenką, tak, aby następował nad nimi przepływ świeżego powietrza.

   2. Stały dopływ świeżego powietrza :

Stały dopływ świeżego powietrza (zewnętrznego) do urządzenia, w którym następuje spalanie gazu ma bardzo duże znaczenie. Brak dopływu świeżego powietrza powoduje niedobór tlenu. Wynikiem tego niedoboru jest niezupełne spalanie i powstawanie tlenku węgla. Następuje to wówczas, gdy np. okna mieszkania są szczelnie zamknięte. Stały dopływ świeżego powietrza do mieszkania jest również warunkiem niezbędnym swobodnego odpływu spalin. W związku z tym należy pamiętać, aby przed każdą kąpielą dobrze przewietrzyć łazienkę, szczelne okna powinny być wyposażone w nawiewniki powietrza, a podczas kąpieli uchylić okno lub lufcik w mieszkaniu. Zasłanianie kratek wentylacyjnych, zarówno nawiewnej w drzwiach łazienki, jak i wywiewnej na wylocie przewodu wentylacyjnego, grozi śmiertelnym zatruciem.

  3. Swobodny odpływ spalin

Piecyk gazowy powinien być szczelnie przyłączony do przewodu spalinowego, a ten musi być szczelny i drożny. Nieszczelny komin powoduje osłabienie ciągu lub może być przyczyną przenikania spalin do sąsiadujących z nim pomieszczeń i zatrucia znajdujących się tam osób. Przewody kominowe (dymowe, spalinowe i wentylacyjne) należy kontrolować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Kontrolna powinna być przeprowadzana przez osoby uprawnione, a obowiązek poddania obiektu kontroli spoczywa na właścicielu lub zarządcy. Warunkiem swobodnego odpływu spalin jest jednak ni tylko drożny przewód spalinowy, lecz także stały dopływ świeżego powietrza, w którym następuje spalanie gazu. Nie będzie odpływu spalin, jeżeli pracujący piecyk gazowy będzie znajdował się w zamkniętym, szczelnym mieszkaniu. Stały dopływ powietrza do pomieszczenia, w którym włączono piecyk gazowy, jest więc warunkiem niezbędnym do spełniania dwóch podstawowych wymagań bezpieczeństwa – zupełnego spalania gazu i swobodnego odpływu spalin.

Podczas kąpieli nie należy włączać wentylatora w kuchni lub w innym miejscu w mieszkaniu, ponieważ jego działanie osłabia naturalny ciąg spalin w przewodzie spalinowym piecyka gazowego.

   4. Dobry stan techniczny urządzenia gazowego

Urządzenie gazowe powinno być utrzymywane w czystości i w dobrym stanie technicznym, a także okresowo kontrolowane zgodnie z zaleceniami producenta. Obowiązek utrzymania wymaganego stanu technicznego urządzeń gazowych i ich udostępnienia do kontroli nakłada na użytkownika lokalu Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych. W trosce o bezpieczeństwo własne i swojej rodziny do tego obowiązku powinien się poczuwać każdy użytkownik urządzeń gazowych. Piecyk gazowy używany od wielu lat należy niezwłocznie zgłosić do kontroli. Stary, zużyty, nieczyszczony i rozregulowany piecyk gazowy zagraża życiu, Naprawa i konserwacja urządzenia gazowego może być powierzona wyłącznie osobom posiadającym stosowne uprawnienia.

Pamiętaj :

Gaz ziemny jest szeroko rozpowszechnionym i stosowanym nośnikiem energii, stosowanym powszechnie w gospodarstwach domowych. Szczelność instalacji gazowej jest dla każdego oczywistym warunkiem bezpieczeństwa użytkowania gazu, gdyż jego mieszanina z powietrzem grozi wybuchem. Większość użytkowników gazu nie wie jednak, kiedy może pojawić się zagrożenie zatruciem tlenkiem węgla potocznie zwanym czadem.

W Polsce każdego roku z powodu zatrucia tlenkiem węgla umiera około 100 osób, w kila razy więcej ulega zatruciu wymagającym hospitalizacji. Przeważająca większość wypadków śmiertelnych zdarza się miedzy 1 listopada a 31 marca, w wiec w porze chłodnej. Przyczynami są niesprawne instalacje wentylacyjne oraz zamknięte szczelne okna. Spełniając powyżej przedstawione zasady można łatwo takiemu zagrożeniu zapobiegać.

Objawy zatrucia tlenkiem węgla

Stężenie % HbCO we krwi 0 – 9 %

  • stopień zatrucia : brak
  • objawy: brak jakichkolwiek objawów

Stężenie % HbCO we krwi 10 – 25 %

  • stopień zatrucia: niski
  • objawy: przymglenie świadomości, niepamięć wsteczna, zaburzenia wzrokowe, zawroty i bóle głowy, uczucie odurzenia, nudności, jasnoczerwone zabarwienie skóry

Stężenie % HbCO we krwi 26 – 50 %

  • stopień zatrucia: średni
  • objawy: przymglenie świadomości aż do utraty przytomności, wzmożenie odruchów ze ścięgien, wymioty, hiperwentylacja, nadciśnienie tętnicze

Stężenie % HbCO we krwi 51-100 %

  • stopień zatrucia: wysoki
  • objawy: uczucie lęku, znaczne osłabienie mięśni, przyspieszenie oddechu, zaburzenia świadomości, utarta przytomności, napady drgawek, śpiączka, drgawki, zaburzenia rytmu lub zwolnienie akcji serca, sinica

Pamiętaj: nigdy nie bagatelizuj zmian samopoczucia takich jak objawów duszności, bólów i zawrotów głowy, nudności, wymiotów, itd. W przypadku ich wystąpienia natychmiast otwórz okna, wyjdź na świeże powietrze i koniecznie zasięgnij porady lekarskiej.

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 100 – 200 ppm*

  • czas wdychania: 2- 3 h
  • objawy: lekki ból głowy

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 400 ppm

  • czas wdychania: 1h
  • objawy: silny ból głowy

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 800 ppm

  • czas wdychania: 45 min
  • objawy: zawroty głowy, wymioty i konwulsje, po 2h trwała śpiączka

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 1600 ppm

  • czas wdychania: 20 min
  • objawy: silny ból głowy, wymioty, konwulsje, zgon po 2h

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 3200 ppm

  • czas wdychania: 5-10 min
  • objawy: intensywny ból głowy i wymioty, zgon po 30 min

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 6400 ppm

  • czas wdychania: 1 – 2 min
  • objawy: ból głowy i wymioty, zgon w niecałe 20 min

Stężenie objętościowe CO w powietrzu: 12800 ppm

  • czas wdychania: 2 – 3 wdechy
  • objawy: utrata przytomności, śmierć po 3 min

*ppm – ilość cząsteczek tlenku węgla w 1 milionie cząsteczek powietrza

Określenie stężenia karboksyhemoglobiny HbCo we krwi jest możliwe tylko przy użyciu metod laboratoryjnych – objawy zatrucia toksycznym gazem określa się w zależności od czasu i poziomu stężenia objętościowego tlenku węgla w powietrzu.

Udzielanie pomocy w razie zatrucia tlenkiem węgla

  • W pierwszej kolejności otwieramy wszystkie okna i drzwi w celu zapewnienia dopływu świeżego powietrza
  • Wynieść poszkodowanego na świeże powietrze
  • Rozpinamy ubranie poszkodowanego, nie ściągamy ubrań ponieważ może to prowadzić do wyziębienia
  • W przypadku utraty przytomności przez poszkodowanego rozpoczynamy akcję reanimacyjną – sztuczne oddychanie i masaż serca
  • Wyzywamy pogotowie ratunkowe
  • Należy pamiętać, aby poszkodowanemu nie podawać żadnych leków i płynów

TELEFONY ALARMOWE : 112 – ogólny nr alarmowy ; 999 – Pogotowie ratunkowe ; 998 – Straż pożarna ; 997 – Policja

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*